PROCES PODZIAŁU ADMINISTRACYJNEGO PARAFII
SZCZEPANÓW W LATACH 1938-1981
W latach 1938-1981 z Parafii Szczepanów wyodrębniły się trzy nowe
parafie: Rudy - Rysie, Bucze i Morzyska. Najstarsza z nich, parafia w
Rudach-Rysiu utworzona została przez biskupa tarnowskiego Franciszka
Lisowskiego (1933-1939) w 1938 r. Jednak starania o jej utworzenie
czyniono już znacznie wcześniej.
W r. 1854 właściciel Rud, Rysia i Przyborowa - Jan Łasiński -
wystosował do ówczesnego Biskupa tarnowskiego Józefa Pukalskiego
(1852-1885) pisemną prośbę o nadanie istniejącej we wsi Rysie od 1831
r. kaplicy, przywileju odprawiania nabożeństw. Prośbę swą motywował
zbyt małą przestronnością wnętrza kościoła parafialnego w
Szczepanowie. Odpowiedź Biskupa była negatywna.
Przywilej odprawiania nabożeństw kaplica w Rysiu uzyskała dopiero w
r. 1890 z rąk kolejnego biskupa tarnowskiego Ignacego Łobosa
(1886-1900).
W r. 1893 mieszkańcy Rud-Rysia zwrócili się do Biskupa Łobosa z
prośbą o utworzenie w ich miejscowości zależnej od Parafii Szczepanów
- ekspozytury. Postulat swój uzasadniali znaczną odległością dzielącą
ich wieś od kościoła w Szczepanowie (7 km), małą przestronnością
szczepanowskiej świątyni oraz posiadaniem własnej, uprzywilejowanej
do nabożeństwa kaplicy. W razie odmownej decyzji biskupa, mieszkańcy
prosili o zgodę, przynajmniej na odprawianie w kaplicy jednej Mszy
św. w każdą niedzielę, zobowiązując się do zorganizowania transportu
tam i z powrotem dla księdza ze Szczepanowa. Odpowiedź biskupa w
sprawie utworzenia ekspozytury w Rudach-Rysiu była negatywna,
przychylnie natomiast odniósł się on do postulatu odprawiania w
kaplicy jednej Mszy św. w każdą niedzielę.
W latach 1900-1906 rozbudowano znajdującą się w Rudach-Rysiu
drewnianą kaplicę, która powiększona awansowała do rangi kościoła. W
1902 r. dekretem Papieża Leona XIII (1878-1903) świątynia ta
otrzymała odpust zupełny na dzień 5 sierpnia, w święto Matki Boskiej
Śnieżnej.
W r. 1919 mieszkańcy Rud-Rysia ponowili swą prośbę o utworzenie
ekspozytury, argumentując ją podobnie jak wcześniej: dużą odległością
ich miejscowości od kościoła parafialnego w Szczepanowie, posiadaniem
własnego kościoła (z funduszem na jego dalszą rozbudowę) oraz
tymczasowego mieszkania dla księdza. Zobowiązywali się też do
wybudowania wkrótce całkiem nowego mieszkania dla kapłana.
W tej sytuacji w 1919 r., po rozpoczęciu przez mieszkańców Rud-Rysia
prac przy ponownej rozbudowie kościoła, Biskup tarnowski Leon Wałęga
(1901-1933) utworzył w Rudach-Rysiu ekspozyturę zależną od Parafii
Szczepanów. Wtedy też przydzielono do Rud-Rysia pierwszego stałego
kapłana.
Rozbudowę kościoła zakończono w 1926 r. W jej efekcie dobudowano
szerszą część nawy, nad którą wzniesiono kwadratową wieżę, mającą
pełnić funkcję dzwonnicy. Kościół pozostał jednak w dalszym ciągu
budowlą drewnianą, konstrukcji zrębowej, jednonawową o nawie złożonej
z dwóch części.
Zmierzając konsekwentnie do pełnego uniezależnienia się, wierni z
Rud-Rysia zwrócili się w 1938 r. do Biskupa tarnowskiego Franciszka
Lisowskiego z prośbą o utworzenie w Rudach-Rysiu samodzielnej
parafii. Postulat swój uzasadniali: posiadaniem własnego kościoła,
plebanii i cmentarza oraz kilku morgów ziemi na utrzymanie
proboszcza. Prosili równocześnie o doposażenie ewentualnej nowej
parafii ziemią ze Szczepanowa lub innej sąsiedniej parafii. Po
pozytywnym zaopiniowaniu prośby mieszkańców Rud-Rysia przez Kapitułę
Katedralną w Tarnowie, Biskup Lisowski dekretem erekcyjnym z 19 IX
1938 r. utworzył w Rudach-Rysiu samodzielną parafię. Źródłem
utrzymania dla proboszcza miało być 10 morgów gruntu, będącego
tymczasowo w zarządzie gromady, 5 morgów odstąpionych przez probostwo
w Szczepanowie, dotacje z Kurii Diecezjalnej oraz opłaty z ,,iura
stolae”. Dekret wchodził w życie z dniem 1 X 1938 r.
Pierwszym proboszczem parafii Rudy-Rysie został Ks. Jan Kanty Zachara
(1938-1954), były proboszcz w Cikowicach. Pod względem przynależności
do struktur administracji kościelnej parafia w Rudach-Rysiu stała się
częścią Dekanatu Brzeskiego, Diecezji Tarnowskiej. W r. 1938 liczyła
697 wiernych.
Kolejną parafią wydzieloną z okręgu Szczepanów było Bucze. Utworzył
ją w 1951 r. Biskup tarnowski - Jan Stepa (1946-1959).
W latach 1946-47 wybudowano w Buczu trzynawowy, bezstylowy kościół
według projektu architekta Adolfa Szyszko-Bochusza. Nową świątynię
uroczyście poświęcił 24 VIII 1947 r. Dziekan brzeski Ks. Jakub Stosur,
nadając jej tytuł Przeniesienia Relikwii Św. Stanisława B. i M.
Dnia 1 IX 1947 r. do Bucza przybył emerytowany proboszcz chronowski
Ks. Stefan Pawłowski. Miał on sprawować w Buczu posługę duszpasterską
tymczasowo, aż do chwili zamianowania przez biskupa rektora nowego
kościoła. Ksiądz Pawłowski, ze względu na pogarszający się stan
zdrowia, zrezygnował i wyjechał z Bucza 3 IX 1948 r., mając 69 lat
życia. Jego miejsce zajął Ks. Tomasz Trębacz, który przebywał w Buczu
tylko 2 lata, do r. 1950. Odszedł z parafii, podobnie jak jego
poprzednik, ze względów zdrowotnych. Następcą ks. Trębacza został Ks.
Franciszek Habas (1950-1952), który w 1951 r. objął funkcję
proboszcza nowoutworzonej parafii Bucze.
W latach 1950-52 wybudowano w Buczu drewnianą, parterową plebanię.
Dotąd bowiem księża mieszkali w starym, stuletnim budynku szkoły
powszechnej w Buczu.
Dnia 3 XII 1951 r. Biskup tarnowski Jan Stepa wydał dekret powołujący
do życia samodzielną parafię w Buczu. W skład nowej parafii weszły
wsie: Bucze, Borek i Bratucice. Źródłem utrzymania proboszcza miało
być 6 morgów gruntu ornego przekazanego Kościołowi w Buczu przez
Parafię Szczepanów jeszcze w 1948 r. Odpust w parafii obchodzono w
niedzielę po 27 IX (Przeniesienie szczątków Biskupa Stanisława z
grobu w kościele św. Michała do grobu w Katedrze na Wawelu w 1088
r.).
Nowa parafia stała się częścią Dekanatu Brzeskiego, Diecezji
Tarnowskiej. W 1951 r. należało do niej 1314 wiernych.
Trzecią z kolei parafią powstałą z dawnej Parafii Szczepanów - była
Mokrzyska. Utworzył ją w 1981 r. Biskup tarnowski Jerzy Ablewicz
(1962 – 1990).
W Mokrzyskach od r. 1942 istniała kaplica, na którą zamieniono jeden
z wiejskich domów. W każdą niedzielę i święta odprawiano tam dla
miejscowej ludności jedną Mszę św. z kazaniem. W 1945 r. do Mokrzysk,
w celu zaopiekowania się kaplicą, przybyły trzy siostry Franciszkanki
Rodziny Maryi. W tym samym roku Kuria Diecezjalna pozwoliła na stałe
przechowywanie w kaplicy Najświętszego Sakramentu. Siostry zakonne,
oprócz sprawowania pieczy nad kaplicą, uczyły religii i
przygotowywały dzieci do przyjęcia I Komunii Św.
W 1971 r. Kuria Diecezjalna zezwoliła na budowę kościoła w
Mokrzyskach. Dnia 30 IX 1973 r. Biskup Jerzy Ablewicz dokonał
uroczystego poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę nowej świątyni
p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. W uroczystości wzięło udział 26
księży, 14 sióstr zakonnych i ok. 5 tys. wiernych.
Projekt kościoła wykonał Pan inż. arch. Roman Łomnicki z Krakowa.
Budowę, którą finansowo wspomagali wierni z całej Parafii Szczepanów,
nadzorował Pan inż. arch. Bogusław Witowski z Brzeska, zaś prace przy
budowie prowadził mistrz budowlany z Morzysk Pan Ludwik Lechowicz.
Dnia 12 X 1975 r. Biskup Ordynariusz Jerzy Ablewicz dokonał
uroczystego poświęcenia nowego kościoła.
W tej sytuacji dnia 23 V 1981 r. Ordynariusz diecezji, Biskup Jerzy
Ablewicz, mocą wydanego przez siebie dekretu, utworzył samodzielną
parafię w Mokrzyskach p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Nowa
parafia zasięgiem swej działalności miała obejmować: przysiółki (Kosiarnia,
Młyn, Niwa, Susza, Kąty, Nowe Osiedle-strona zachodnia- za wyjątkiem
jednej rodziny, Nowe Osiedle-strona wschodnia- kilkanaście rodzin
oraz kilkadziesiąt rodzin z Mokrzysk-koło szosy), z wioski Jodłówka -
11 domów położonych na zachód od wioski Mokrzyska, z wioski Grądy -
26 domów należących dotychczas do parafii Szczepanów, z wioski Grądy
- 10 domów należących dotąd do parafii Brzesko-Słotwina.
Parafia Mokrzyska weszła w skład Dekanatu Brzeskiego, Diecezji
Tarnowskiej. W chwili utworzenia liczyła 1000 wiernych. Pierwszym jej
proboszczem został Ks. Marian Wal, który od 1975 r. pełnił w
Mokrzyskach funkcję wikariusza eksponowanego.
Wyłączenie z okręgu Parafii Szczepanów i utworzenie w latach 1938 -
1981 trzech samodzielnych parafii, nie zakończyło procesu jej
podziału. Już bowiem w 1984 r. Biskup pomocniczy tarnowski - Piotr
Bednarczyk dokonał uroczystego poświęcenia kamienia węgielnego pod
budowę kaplicy p.w. św. Jana Kantego w należącej do parafii
Szczepanów - miejscowości Przyborów.
